Jakie pytania zadaje sąd na rozprawie o alimenty? Jak się przygotować?

Jutro rozprawa, a Ty bez prawnika? Śmiała koncepcja, gratuluję pomysłowości. Jeśli jednak właśnie dochodzisz do wniosku, że może warto by było poczytać, o co pytają w sądzie, to ten wpis pozwoli Ci rozwiać wątpliwości. Moje doświadczenie z setek rozpraw sądowych gwarantuje, że poznasz wiedzę praktyczną.

Celem sprawy o alimenty jest ustalenie odpowiedniej wysokości alimentów. Odpowiedniej, czyli dostosowanej do warunków życia dziecka z uwzględnieniem osobistych starań rodziców w zakresie opieki i wychowania. W mniejszym stopniu sąd bierze pod uwagę zarobki zobowiązanego. Raz, że możliwości w tym zakresie stanowią limit alimentów (czy zobowiązanego stać na alimenty), a dwa – w praktyce polskich sąd mężczyzna (bo to z reguły mężczyzna płaci alimenty) ma zawsze możliwości zarobkowe w zakresie alimentów na małoletnie dzieci. A jeśli nie ma? No przecież piszę, że zawsze ma.

Kluczowe dla sprawy jest zawsze ustalenie kosztów utrzymania dziecka oraz przedstawienie odpowiednich dowodów.

Jakie rodzaje kosztów utrzymania dziecka sąd bierze pod uwagę?

Koszty obejmują takie kwestie jak mieszkanie, jedzenie, leczenie, edukację (w tym zajęcia dodatkowe), odzież i obuwie, rozrywkę, środki czystości i higieny. Urządzenie pokoju, zakup roweru, karma dla kiciusia czy „gadżety i elektronika” (autentyk z jednego z pozwów) nie wchodzą w grę. Takie wydatki nie stanowią bazy utrzymania dziecka, a poza tym nie sposób ich prawidłowo wyliczyć i rozliczyć.

W Warszawie sąd nie bierze również co do zasady pod uwagę kosztów transportu. Owszem, bilet miesięczny dla nastolatka – tak. Ale paliwo za 1000 zł miesięcznie – nie. Za 300 zł też nie. Chyba że potrafimy wykazać, że podróżujemy wyłącznie na potrzeby dziecka na stałych trasach. Na przykład dziecko mieszka na Bródnie, ale z uwagi na problemy ze słuchem regularnie bywa w Kajetanach k. Nadarzyna.

Wakacje i wypoczynek coraz rzadziej są uwzględniane, ponieważ sądy oczekują, że ojcowie będą angażować się w tym zakresie na równi z matkami, a wakacje i ferie zostaną po równo podzielone. Wówczas rozliczanie kosztów z tego tytułu jest bezzasadne, skoro oboje rodzice finansują wypoczynek dziecka we własnym zakresie. I fakt, że jedno z rodziców stać na Seszele, a drugie – na domek wypoczynkowy na wsi, nie ma żadnego znaczenia. Sąd nie będzie tego rozliczał.

Jakie dokumenty sąd akceptuje jako dowody?

Z dowodów sąd najbardziej ceni faktury, paragony imienne, rachunki i przelewy. Paragony zwykłe sąd przyjmuje z dużą niechęcią i traktuje jako dowody gorszej jakości. Wydruków z karty kredytowej sąd w ogóle nie uwzględnia, bo z reguły nie sposób ustalić, na co był przeznaczony dany wydatek. Również od wielu lat sądy nie uwzględniają wydatków na tzw. „spożywkę”. Bo sądy wiedzą, ile kosztuje jedzenie. A jeśli nie wiedzą, to… patrz wyżej. Sąd w Polsce ma zawsze rację i nigdy się nie myli, nawet jeśli nie ma racji i się myli.

Jeśli jutro rozprawa, a w Twojej sprawie brakuje większości tych elementów, to jest to ostatnia chwila, aby cokolwiek jeszcze zrobić i dobrze się przygotować.

Jak wygląda przesłuchanie strony powodowej w sprawie o alimenty?

Sąd zaczyna przesłuchanie od strony powodowej, czyli tej, która wniosła pozew o alimenty. Większość spraw dotyczy ustalenia alimentów albo podwyższenia. Ale są też sprawy o obniżenie alimentów.

Pytania sądu na rozprawie o alimenty dotyczą trzech kluczowych czynników. Czyli kosztów życia dziecka (albo zmiany kosztów w przypadku obniżenia/podwyższenia alimentów), wkładu każdego z rodziców w opiekę oraz możliwości zarobkowych. Z tym że – pamiętamy! – mężczyzna w Polsce ma zawsze możliwości zarobkowe w zakresie alimentów na małoletnie dzieci, tylko czasem jeszcze o tym nie wie.

Jest pewien żelazny zestaw pytań, który warto mieć na uwadze:

• z kim na co dzień mieszka dziecko?
• kto ponosi koszt utrzymania dziecka?
• jaki jest łączny koszt utrzymania dziecka?
• co się składa na ten koszt?
• w przypadku leczenia, zajęć dodatkowych, psychoterapii – od kiedy koszt jest ponoszony?
• w przypadku chorób przewlekłych – jakie są rokowania (stałość kosztu)?
• w przypadku wydatków, które pojawiły się w ostatnim czasie – czy były uzgadniane z drugim rodzicem?
• czy drugi rodzic finansuje jakieś wydatki, także poza standardowymi kosztami?
• jaki jest udział rodziców w opiece nad dzieckiem? co warunkuje ten udział?
• jakie są zarobki rodziców?
• jakie są stałe usprawiedliwione obciążenia dochodu (np. kredyt, alimenty na inne dziecko itp.)?

Warto się przygotować według powyższego klucza. Nie ma nic gorszego niż osoba, która domaga się alimentów (także obniżenia lub podwyższenia), która nie ma pojęcia, jakie są wydatki i na co. Owszem, sąd w sprawie o alimenty pełni funkcję sądu opiekuńczego, więc jest zobowiązany o wiele kwestii zapytać, ale nie jest zobowiązany czegokolwiek się domyślać.

Dobrą praktyką jest opisywanie kosztów w pozwie w formie tabelki. Czy sąd z niej skorzysta, to jedno, ale na pewno zainteresowanemu jest łatwiej odnaleźć się w kosztach, mając w głowie tabelę na 8-10 pozycji niż szczegółowy opis rozciągnięty na kilka stron.

W jaki sposób sąd zadaje pytania?

Istotne są dwie fundamentalne zasady.

Po pierwsze, sąd wypytuje od ogółu do szczegółu. Dlatego pytanie o koszt łączny poprzedza pytania o poszczególne koszty. Jeśli zatem pytają Cię o ogólne wydatki na dziecko, to nie skupiaj się na tym, że obiady w szkole podrożały. Przyjdzie i na to czas, ale na początek sąd chce dowiedzieć się, o jakiej kwocie mowa w ogólności, a dopiero potem rozkłada tę kwotę na czynniki pierwsze.

Po drugie, oszacowanie kosztów na potrzeby wyliczenia alimentów to nie jest drobiazgowa analiza. Alimenty to nie elektrownia atomowa, gdzie pomyłka na piątym miejscu po przecinku może zmienić okolicę w jałowe pustkowie skażone radioaktywnie. Jeśli na mieszkanie i media wydajesz w jednym miesiącu 1217,81 zł, w drugim – 1189,05 zł, a w trzecim – 1099,20 zł (bo był zwrot za ciepłą wodę), to możesz powiedzieć, że wydajesz 1200 zł. Sąd naprawdę zrozumie, że jest to wartość uśredniona i zaokrąglona. Alimenty też nie będą określone w wysokości np. 1494,77 zł, lecz zaokrąglone (w tym przypadku do 1500 zł). Chociaż widziałem kiedyś pismo (i to pochodzące od pełnomocnika profesjonalnego) z propozycją alimentów w wysokości 427,55 zł. Sąd jednak nie docenił tej fantazji.

Jak odpowiadać na pytania sądu?

Istnieją żelazne zasady, które zawsze się sprawdzają, ponieważ bez względu na szczegóły logika przesłuchania i dochodzenia informacji przez sąd jest ta sama. A zatem odpowiadając na pytania sądu, trzymaj się poniższych wytycznych:

• Mów o konkretnych faktach/zdarzeniach, najlepiej z podaniem ich czasu. Nikt nie wymaga podawania konkretnych dat i godzin (chyba że ma to kluczowe znaczenie), ale chodzi o umiejscowienie wydarzeń w czasie.
• Fakty to punktowe kwestie w rodzaju, ile kosztują zajęcia dodatkowe, kto się zajmuje na co dzień dzieckiem, do jakiej szkoły dziecko chodzi itp. Są to krótkie informacje, a sąd oczekuje, żeby podawać je wprost bez dodawania historii, jak, dlaczego i po co.
• Zdarzenia to sekwencje najczęściej o postaci: była jakaś sytuacja/potrzeba, ktoś (rodzice albo osoba trzecia) coś z tym zrobił, a w efekcie przyniosło to określone skutki. Oczywiście, chodzi o zdarzenia mające znaczenie dla sprawy.
• Co do zasady sąd nie oczekuje opinii, przypuszczeń i domysłów, jakkolwiek strony mogą się tym dzielić (inaczej niż świadkowie). Niemniej, sądu bardziej interesują najbliższe plany co do dziecka.
• Wypowiadaj się możliwie jak najkrócej, żeby nie tworzyć rozbudowanych, rozwlekłych zdań. Łatwo się pogubić. Skoro sąd pyta od ogółu do szczegółu, to odpowiadaj tak samo: od sytuacji ogólnej do konkretnych zdarzeń lub decyzji.
• Uważnie słuchaj, jak brzmi pytanie. Sposób zadawania pytań w sądzie jest bardzo specyficzny i czasami ludzie odpowiadają nie na to pytanie, które padło, tylko na to, które im się wydaje, że usłyszeli. Często prowadzi to do konieczności powtarzania pytań i powoduje stres u przesłuchiwanego.
• Jeżeli pada pytanie o coś, co w Twojej ocenie jest bardziej złożone, odpowiadaj według schematu: tak/nie, jakieś zjawisko czy zdarzenie ma lub nie ma miejsca, ale wydarzyło się jeszcze coś innego albo czasami bywa inaczej.

Powodzenia na rozprawie! Dopóki piłka w grze, wszystko jest możliwe.